Archiwum gromadzi materiały dokumentujące dzieje poczty, telegrafu i telefonu, głów-nie na ziemiach polskich, od XVI wieku do czasów współczesnych. Tworzą one bogaty zasób o charakterze ponadregionalnym, składający się z dokumentów, map,projektów budynków pocz-towych, druków akcydensowych, fotografii oraz wspomnień, relacji i kronik. Podstawowy trzon tego zasobu stanowią archiwalia z XIX i początku XX wieku. Więk-szość z nich dotyczy organizacji i działalności poczty Królestwa Polskiego.
|
Wśród nich są takie źródła historyczne jak np.: nominacje na ekspedytorów poczt, książeczki służbowe i certyfikaty stanu służby pocztylionów, rozkłady jazdy poczt listowych, osobowych i wozowych, a także bilety dyliżansowe, a nawet spis potraw podawanych podróżnym na stacjach pocztowych. Na szczególną uwagę zasługują dokumenty będące świadectwem patriotycznej postawy funkcjona-riuszy pocztowych podczas powstania listopadowego i styczniowego, np. rota przysięgi złożonej na wierność Rządowi Narodowemu przez ekspedytora poczt w Tuszynie 11 lipca 1831 r., re-strykcyjny nakaz usunięcia z posady urzędników poczty w Turku za posiadanie „pism rewolu-cyjnych i wyjątków z gazet o dysputach rokoszan” (14 IX 1834 r.), raport o aresztowaniu przez rosyjskie władze wojskowe ekspedytora w Brzeźnicy za „działalność polityczną” (6 IX 1863 r.), a zwłaszcza rozkaz namiestnika Królestwa Polskiego z 11 lipca 1863 r. o rekwizycji wszystkich trąbek pocztowych z powodu używania ich przez pocztylionów do przekazywania powstańcom informacji o przemieszczaniu się oddziałów armii carskiej. |
 |
W zasobie archiwum znaczącym zbiorem są fotografie. Pokaźna ich grupa pochodzi z okresu Polski międzywojennej. Przedstawiają różne sceny z życia poczty i pocztowców, jak również dokumentują budynki pocztowe, środki transportu, sprzęt i utensylia pocztowe oraz urządzenia teletechniczne.
W archiwum znajdują się dokumenty interesujące między innymi ze względu na widnie-jące na nich autografy znanych postaci historycznych, takich jak: Tadeusz Kościuszko, Ignace Joseph Guillotin, Józef Zajączek, Jan Michał Henryk Dąbrowski, Maurycy Hauke, Wojciech Korfanty, Władysław Sikorski, Józef Piłsudski i wielu innych.
Chlubą zbiorów jest akt nominacyjny dla Jana Arciszewskiego na urząd Generalnego Komisarza Poczt Koronnych i Litewskich, uwierzytelniony podpisem i pieczęcią Tadeusza Ko-ściuszki, z 8 maja 1794 r., a także dokument potwierdzający zwolnienie zakonów żebraczych od opłat pocztowych, opatrzony pieczęcią lakową Generalnej Prefektury Poczt Koronnych i Litew-skich, datowany w Warszawie 12 czerwca 1765 r., regulamin związku gońców wrocławskich z 1635 r. oraz pierwsza opisana w języku polskim mapa pocztowa Królestwa Polskiego i Wielkie-go Księstwa Poznańskiego z 1817 r.
Zgromadzone w Muzeum archiwalia, nie tylko odzwierciedlają funkcjonowanie poczty jako instytucji, ale są jednocześnie bogatym źródłem informacji o życiu codziennym społeczeń-stwa. Niezwykle barwny przekaz stanowią materiały, które przenoszą badacza w niepowtarzalny klimat epoki dyliżansu.
